Het Clarissenklooster
Van besloten plek naar open toekomst
9 oktober 2026
Aan de Heizijde in Turnhout ligt een bijzonder stukje modernistisch erfgoed verscholen. Het Clarissenklooster, ontworpen door architecten Carli Vanhout en Paul Schellekens, was decennialang een besloten wereld.
Vandaag staat het klooster leeg en dient zich een nieuwe vraag aan: welke toekomst kan deze bijzondere plek krijgen?
Stad Turnhout en beheerder Sint-Lucia zijn op zoek naar ideeën, gebruikers én mensen of organisaties die een rol willen opnemen in het toekomstige beheer.
Gebouwd voor het leven van de clarissen
De clarissen vestigden zich in 1875 in Turnhout. Hun oorspronkelijke klooster bevond zich op de hoek van de Otterstraat en de Draaiboomstraat. Tegen de jaren zestig waren de gebouwen verouderd en was de stad rondom het klooster sterk gegroeid.
De zusters kregen daarom een nieuwe locatie aan de noordzijde van Turnhout, op dat moment nog midden tussen de weilanden. Voor hun nieuwe thuis deden ze een beroep op architecten Carli Vanhout en Paul Schellekens. De opdracht paste bij het leven van de orde: een functioneel klooster zonder overbodige luxe.
Het ontwerp dateert uit 1967. In juli 1970 namen de zusters hun nieuwe klooster Onze-Lieve-Vrouw-ter-Engelen, beter bekend als het Clarissenklooster, in gebruik.
De architectuur werd volledig afgestemd op hun bijzondere manier van leven. Het klooster is georganiseerd rond een centrale patio. Daaromheen bevinden zich onder meer de keuken en eetzaal, ontspanningsruimtes, het noviciaat en de individuele cellen van de zusters. Ook spreekkamers, werkplaatsen en de kerk kregen zorgvuldig hun plaats.
Omdat de clarissen grotendeels binnen de muren van het klooster leefden, waren licht, groen en buitenruimte belangrijke elementen in het ontwerp. Verschillende patio’s en tuinen brachten de buitenwereld als het ware naar binnen.
Sober en toch verrassend
De architectuur weerspiegelt de soberheid van de orde. Baksteen, ruw bekist beton en een beperkte materiaalkeuze bepalen het karakter van het complex. Maar achter die ingetogen uitstraling schuilt een verrassend gebouw.
Vooral in de vleugel met de kloostercellen speelden Vanhout en Schellekens met niveauverschillen, trappen, bordessen en lichtinval. De cellen liggen op verschillende hoogtes rond een hoge centrale ruimte. Daklichten en hoog geplaatste ramen brengen het daglicht diep naar binnen.
Het resultaat is een gebouw waarin architectuur en gebruik sterk met elkaar verweven zijn. De kamers, gangen, patio’s en tuinen vertellen vandaag nog altijd iets over het dagelijkse leven van de gemeenschap waarvoor ze ontworpen werden.
En precies dat maakt een nieuwe bestemming voor het klooster zo interessant – maar ook uitdagend.
Van besloten klooster naar gedeelde plek
Na het vertrek van de laatste zusters staat het Clarissenklooster voor een kantelpunt. Een gebouw dat voor één heel specifieke gemeenschap en levenswijze werd ontworpen, moet op zoek naar een nieuwe betekenis.
Beheerder Sint-Lucia en Stad Turnhout onderzoeken daarom hoe de site opnieuw gebruikt kan worden. Daarbij wordt onder meer gekeken naar een socio-culturele invulling en naar mogelijkheden voor kunstenaars, verenigingen, creatieve ondernemers, sociale initiatieven en buurtbewoners.
De zoektocht gaat dus verder dan het vinden van een nieuwe functie voor een leegstaand gebouw. De vraag is hoe het klooster opnieuw een levendige plek kan worden en tegelijk zijn bijzondere architectuur en erfgoedwaarde kan behouden.
Welke functies passen binnen deze muren? Welke ruimtes kunnen gedeeld worden? Hoe kan een plek die ooit bewust van de buitenwereld werd afgesloten, zich vandaag net openen naar de stad en haar inwoners
Studenten verbeelden tien mogelijke toekomsten
Ook studenten Interieurarchitectuur van UHasselt gingen met die vragen aan de slag. Ze onderzochten het klooster en ontwikkelden tien scenario’s voor een mogelijke toekomst van de site.
Hun voorstellen tonen hoe uiteenlopend die toekomst kan zijn. Ze onderzochten onder meer mogelijkheden voor wonen, ontmoeting, cultuur en andere nieuwe functies. Niet als definitieve plannen voor het gebouw, maar als ontwerpend onderzoek dat laat zien hoeveel potentieel er binnen de bestaande kloostermuren aanwezig is.
Een selectie van de afstudeerprojecten is te zien in het Clarissenklooster zelf. Dat maakt de tentoonstelling extra bijzonder. Bezoekers bekijken niet alleen ideeën voor een mogelijke toekomst, maar wandelen tegelijkertijd door de ruimtes waarop die voorstellen een antwoord proberen te geven.
Het gebouw zelf wordt zo onderdeel van de tentoonstelling.
Foto’s: Ilse Bauweraerts
Heb jij een idee voor het Clarissenklooster?
De toekomst van het Clarissenklooster ligt nog niet vast. En precies daarom is dit ook een uitnodiging.
Heb je een idee voor een tijdelijke of meer duurzame invulling van het gebouw? Zoek je ruimte voor een sociaal, cultureel, creatief of maatschappelijk initiatief? Zie je mogelijkheden om verschillende functies en gebruikers samen te brengen? Of heb je interesse om een rol op te nemen in het beheer en de dagelijkse werking van deze bijzondere site?
Dan horen de betrokken partners graag van je.
Ook een idee dat nog niet volledig uitgewerkt is, kan het begin vormen van iets nieuws. Misschien zie je mogelijkheden voor ateliers en werkplekken, ontmoeting, cultuur, buurtwerking, educatie of andere activiteiten. Misschien zoek je zelf een plek voor je organisatie of initiatief. Of misschien beschik je over de ervaring en het organisatietalent om verschillende gebruikers samen te brengen en mee verantwoordelijkheid te nemen voor het beheer van de site.
Het uitgangspunt is niet om het klooster zomaar opnieuw te vullen. Het gaat om het zoeken naar functies en samenwerkingen die passen bij het gebouw, zijn geschiedenis en zijn omgeving.
Schrijf mee aan het volgende hoofdstuk
Meer dan vijftig jaar geleden ontwierpen Vanhout en Schellekens het Clarissenklooster heel specifiek voor één gemeenschap. Vandaag ligt er een kans om vanuit die bijzondere architectuur opnieuw na te denken over wonen, werken, ontmoeten, creëren en samenleven.
Wat de uiteindelijke bestemming wordt, staat nog niet vast. Dat maakt deze periode net zo interessant. Het Clarissenklooster bevindt zich op het snijpunt tussen architectuur, erfgoed en herbestemming – met ruimte voor nieuwe ideeën en nieuwe mensen.
De oorspronkelijke functie is verdwenen, maar het verhaal van deze plek hoeft daarmee niet te eindigen.
Lees meer:
https://www.turnhout.be/nl/clarissenklooster
https://erfgoednoorderkempen.be/klooster-op-zoek-naar-ideeen-en-gebruikers/
https://erfgoednoorderkempen.be/studenten-uhasselt/
https://vanhoutschellekens.be/project/clarissenklooster-turnhout/